Asertywność to umiejętność mówienia o swoich potrzebach, uczuciach i granicach w spokojny, jasny i kulturalny sposób. Osoba asertywna potrafi powiedzieć „nie”, ale nie obraża innych.
Każdy z nas czasem znajduje się w sytuacji, w której chce odmówić, poprosić o pomoc albo powiedzieć, że coś mu przeszkadza. Nie zawsze jest to łatwe. Możemy bać się, że ktoś się obrazi, wyśmieje nas albo przestanie nas lubić.
Właśnie wtedy przydaje się asertywność. To taka umiejętność, która pomaga dbać o siebie i swoje granice, ale jednocześnie szanować innych ludzi.
Co to jest asertywność?
Asertywność to sposób zachowania, w którym człowiek potrafi mówić o sobie bez krzyku, wyśmiewania, rozkazywania i obrażania innych. Osoba asertywna wie, że jej zdanie jest ważne, ale zdanie innych osób też jest ważne.
Na przykład: „Jest mi przykro, kiedy zabierasz moje rzeczy bez pytania”.
Na przykład: „Nie pożyczę dziś zeszytu, bo sam go potrzebuję”.
Nie krzyczę, nie wyzywam i nie zawstydzam drugiej osoby.
Asertywność, uległość i agresja — czym się różnią?
Asertywność jest czymś pomiędzy uległością a agresją. Osoba uległa często rezygnuje ze swojego zdania, bo boi się reakcji innych. Osoba agresywna narzuca swoje zdanie i rani innych. Osoba asertywna mówi jasno, ale spokojnie.
| Sposób zachowania | Jak wygląda? | Przykład |
|---|---|---|
| Uległość | Nie mówię, czego chcę, zgadzam się na coś, choć nie chcę. | „No dobrze, możesz wziąć mój długopis, chociaż go potrzebuję”. |
| Agresja | Krzyczę, obrażam, rozkazuję albo wyśmiewam. | „Nie dam ci długopisu, bo jesteś beznadziejny!”. |
| Asertywność | Mówię jasno i spokojnie, dbając o siebie i o szacunek do drugiej osoby. | „Nie pożyczę długopisu, bo sam go teraz potrzebuję”. |
Przykłady asertywności w szkole
Kliknij kategorię i zobacz przykłady sytuacji, w których warto zachować się asertywnie.
Ktoś chce odpisać Twoją pracę domową
Asertywna odpowiedź nie musi być niemiła. Możesz odmówić, ale zaproponować inną formę pomocy.
Ktoś bierze Twoje rzeczy bez pytania
Masz prawo powiedzieć, że nie chcesz, aby ktoś używał Twoich rzeczy bez zgody.
Nie rozumiesz zadania
Asertywność to nie tylko odmawianie. To też umiejętność poproszenia o pomoc, gdy jej potrzebujesz.
Ktoś śmieje się z Twojej odpowiedzi
Możesz powiedzieć, że takie zachowanie Cię rani, bez obrażania drugiej osoby.
Ktoś namawia Cię do czegoś, czego nie chcesz
Masz prawo odmówić, nawet jeśli inni próbują Cię przekonać.
Jak mówić asertywnie? Prosty schemat dla klasy 4
Asertywna wypowiedź może być krótka. Warto używać zdań zaczynających się od „ja”, bo wtedy mówimy o swoich uczuciach i potrzebach, a nie atakujemy drugiej osoby.
„Kiedy zabierasz mój zeszyt bez pytania…”
„…jestem zdenerwowany…”
„…proszę, najpierw zapytaj”.
Przykłady zdań asertywnych
Oto zdania, które można wykorzystać w różnych sytuacjach w szkole, w domu albo wśród znajomych.
| Sytuacja | Asertywna odpowiedź |
|---|---|
| Ktoś chce pożyczyć Twoją rzecz, a Ty jej potrzebujesz. | „Nie pożyczę jej teraz, bo sam jej używam”. |
| Ktoś mówi do Ciebie niemiło. | „Nie chcę, żebyś tak do mnie mówił”. |
| Nie rozumiesz lekcji. | „Potrzebuję pomocy, bo nie rozumiem tego zadania”. |
| Ktoś namawia Cię do złamania zasad. | „Nie zrobię tego, bo nie chcę mieć kłopotów”. |
| Ktoś przerywa Ci, gdy mówisz. | „Chciałbym dokończyć swoją wypowiedź”. |
| Nie chcesz brać udziału w zabawie. | „Dziękuję, ale nie mam teraz ochoty”. |
Czy asertywność oznacza, że zawsze trzeba mówić „nie”?
Nie. Asertywność nie oznacza odmawiania wszystkiego. Osoba asertywna może powiedzieć „tak”, jeśli naprawdę tego chce. Ważne jest to, żeby decyzja była jej własna, a nie podjęta ze strachu albo pod presją innych.
„Tak, mogę Ci pomóc po lekcji, bo mam wtedy czas”.
„Nie mogę Ci teraz pomóc, bo muszę skończyć swoje zadanie”.
Dlaczego warto być asertywnym?
Asertywność pomaga w relacjach z innymi. Dzięki niej łatwiej powiedzieć, co nam przeszkadza, poprosić o pomoc i uniknąć sytuacji, w których ktoś przekracza nasze granice.
- Pomaga dbać o siebie — wiesz, że Twoje potrzeby są ważne.
- Ułatwia rozmowę — mówisz jasno, zamiast udawać, że wszystko jest w porządku.
- Zmniejsza konflikty — nie krzyczysz i nie obrażasz innych.
- Buduje pewność siebie — łatwiej Ci powiedzieć własne zdanie.
- Uczy szacunku — do siebie i do innych osób.
Jak ćwiczyć asertywność?
Asertywności można się nauczyć tak samo jak tabliczki mnożenia czy czytania ze zrozumieniem. Trzeba po prostu ćwiczyć krótkie, spokojne zdania.
Dokończ zdanie: „Czuję się…, kiedy…, dlatego proszę…”
Przykład: „Czuję się zdenerwowany, kiedy mnie poganiasz, dlatego proszę, daj mi chwilę”.
Powiedz „nie” bez tłumaczenia się przez kilka minut.
Przykład: „Nie, nie chcę się teraz zamienić miejscami”.
Poćwicz pytanie o wyjaśnienie.
Przykład: „Czy możesz mi pokazać pierwszy krok?”.
Powiedz, czego nie chcesz.
Przykład: „Nie chcę, żebyś czytał moje notatki bez pytania”.
Mini quiz: czy to jest asertywne?
1. Kolega chce odpisać Twoją pracę domową. Która odpowiedź jest asertywna?
2. Ktoś zabiera Twoje kredki bez pytania. Co możesz powiedzieć?
3. Asertywność oznacza:
4. Czy osoba asertywna może prosić o pomoc?
FAQ. Asertywność dla klasy 4
Co to jest asertywność?
Asertywność to umiejętność mówienia o swoich potrzebach, uczuciach i granicach w spokojny, jasny i kulturalny sposób.
Czy asertywność to mówienie „nie”?
Mówienie „nie” jest częścią asertywności, ale asertywność to także proszenie o pomoc, wyrażanie zdania i mówienie o emocjach z szacunkiem.
Czym asertywność różni się od agresji?
Osoba agresywna krzyczy, obraża lub narzuca swoje zdanie. Osoba asertywna mówi jasno, ale spokojnie i nie rani innych.
Czym asertywność różni się od uległości?
Osoba uległa często zgadza się na coś, czego nie chce, bo boi się reakcji innych. Osoba asertywna potrafi powiedzieć, czego chce albo czego nie chce.
Jak być asertywnym w szkole?
W szkole można być asertywnym, mówiąc spokojnie: „Nie chcę tego robić”, „Proszę, nie bierz moich rzeczy bez pytania” albo „Potrzebuję pomocy z tym zadaniem”.
Czy asertywności można się nauczyć?
Tak. Asertywności można się nauczyć przez ćwiczenie spokojnych odpowiedzi, mówienie o swoich uczuciach i używanie zdań zaczynających się od „ja”.
Nauka to nie tylko przedmioty szkolne
Dzieci uczą się także komunikacji, pewności siebie i radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Asertywność pomaga w szkole, w domu i w relacjach z rówieśnikami.
