Przygotowanie do matury z języka polskiego w 2026 roku wymaga nie tylko znajomości najważniejszych tytułów, ale też dobrego zrozumienia, jak działa lista lektur obowiązkowych. To ważne, bo wielu uczniów gubi się dziś nie na samych książkach, ale na zasadach: co obowiązuje na poziomie podstawowym, co dochodzi na poziomie rozszerzonym, co pochodzi z zakresu szkoły podstawowej, a co jest jeszcze dopuszczone w okresie przejściowym. CKE wyraźnie wskazuje, że na egzaminie obowiązuje nowa formuła opisana od roku szkolnego 2024/2025, ale w latach 2025–2028 w wypracowaniu można odwoływać się także do wszystkich tekstów będących lekturami obowiązkowymi w podstawie programowej z 2018 roku. Lista lektur obowiązkowych ma być zamieszczana w arkuszu egzaminacyjnym.

Dlatego ten artykuł porządkuje temat w prosty sposób. Najpierw pokazuje, co obowiązuje na maturze 2026 z języka polskiego, potem podaje lektury obowiązkowe na poziomie podstawowym, następnie osobno omawia teksty ponadto z zakresu szkoły podstawowej, dalej pokazuje zakres rozszerzony, a na końcu wyjaśnia, jakie starsze utwory nadal warto znać, bo wciąż można się do nich odwoływać w latach 2025–2028.

Jeśli chcesz równolegle uporządkować naukę do egzaminu, pomocne będą też materiały: Jak analizować lektury przed maturą, Ile trwa matura z polskiego?

Matura 2026 z języka polskiego – co dokładnie obowiązuje?

W 2026 roku każdy maturzysta obowiązkowo zdaje język polski w dwóch częściach: ustnej oraz pisemnej na poziomie podstawowym. Dodatkowo może wybrać język polski na poziomie rozszerzonym. Część ustna odbywa się na podstawie listy jawnych zadań opublikowanej przez CKE, a część pisemna obejmuje test oraz wypracowanie. Na poziomie rozszerzonym zdający pisze osobne wypracowanie.

W praktyce oznacza to, że przygotowanie do matury z języka polskiego trzeba rozłożyć na trzy obszary:

• znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych,
• umiejętność interpretacji i budowania argumentacji,
• orientację w strukturze egzaminu, czyli w tym, co pojawia się na maturze pisemnej, a co na maturze ustnej.

Na poziomie podstawowym zdający musi w wypracowaniu odwołać się do lektury obowiązkowej z listy zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. CKE zaznacza też, że obok lektury obowiązkowej można wykorzystać inny utwór literacki, a w przypadku poezji również dowolnego utworu poetyckiego jako drugi tekst albo kontekst. To bardzo ważne przy planowaniu nauki, bo nie wystarczy znać same tytuły — trzeba jeszcze umieć je łączyć.

Terminy matury 2026 z języka polskiego

Żeby dobrze zaplanować naukę, warto znać najważniejsze daty. Zgodnie z harmonogramem CKE:

• pisemna matura z języka polskiego na poziomie podstawowym odbędzie się 4 maja 2026 r. o godz. 9:00,
• język polski na poziomie rozszerzonym zaplanowano na 20 maja 2026 r.,
• część ustna z języka polskiego odbędzie się w szkołach w dniach 8–9, 11–14, 18–23 oraz 28–30 maja 2026 r.,
• termin dodatkowy pisemny dla języka polskiego przypada na 1 czerwca 2026 r.,
• termin dodatkowy ustny przypada na 8–10 czerwca 2026 r.,
• wyniki matury głównej i dodatkowej mają zostać ogłoszone 8 lipca 2026 r.,
• poprawka pisemna odbędzie się 24 sierpnia 2026 r., a ustna 25 sierpnia 2026 r.,
• wyniki poprawki mają zostać ogłoszone 11 września 2026 r.

Lektury obowiązkowe matura 2026 – zakres podstawowy

Poniżej znajduje się główna lista lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym zgodnie z informatorem CKE od roku szkolnego 2024/2025. To właśnie te teksty stanowią podstawę przygotowania do matury 2026 z języka polskiego.

Cała ta lista wynika bezpośrednio z informatora CKE. To właśnie ją warto traktować jako główną odpowiedź na pytanie: lektury obowiązkowe matura 2026 – co trzeba znać?

Lektury obowiązkowe matura 2026 – główna lista w podziale na epoki

Biblia i antyk

Biblia – fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana

Biblia to absolutny fundament kultury europejskiej i jedna z najważniejszych pozycji na maturze z języka polskiego. Wymagane fragmenty pozwalają poznać najważniejsze motywy literackie: stworzenie świata, cierpienie, przemijanie, modlitwę, mądrość, koniec świata i sąd ostateczny. Te teksty wracają później w dziesiątkach innych utworów, dlatego ich znajomość bardzo pomaga w budowaniu kontekstów.

Jan Parandowski, „Mitologia”, cz. I Grecja

„Mitologia” Jana Parandowskiego porządkuje świat greckich bogów, herosów i opowieści, które stały się podstawą europejskiej wyobraźni. To właśnie stąd pochodzą liczne motywy wykorzystywane później w poezji, dramacie i powieści. Znajomość tego tekstu ułatwia interpretowanie wielu innych lektur obowiązkowych.

Homer, „Iliada” (fragmenty)

„Iliada” to klasyczny epos heroiczny, który pokazuje świat wojny, honoru i sławy. Fragmenty tego dzieła pozwalają zrozumieć, skąd wywodzi się wzorzec bohatera walczącego o dobre imię i nieśmiertelną pamięć. To także ważny punkt odniesienia dla późniejszej literatury rycerskiej.

Sofokles, „Antygona”

„Antygona” to jeden z najważniejszych dramatów antycznych. Utwór pokazuje konflikt między prawem boskim a prawem ludzkim, między obowiązkiem wobec rodziny a lojalnością wobec państwa. To lektura szczególnie przydatna w tematach o wartościach, moralności i tragicznym wyborze.

Średniowiecze

„Lament świętokrzyski” (fragmenty)

To jeden z najważniejszych zabytków polskiej poezji średniowiecznej. Utwór pokazuje Matkę Boską nie jako odległą postać sakralną, ale jako cierpiącą matkę, która przeżywa śmierć syna. Dzięki temu tekst jest bardzo emocjonalny i ważny dla zrozumienia średniowiecznej religijności.

„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (fragmenty)

Ten utwór należy do najbardziej rozpoznawalnych tekstów średniowiecza. Pokazuje motyw śmierci jako siły nieuchronnej, równej wobec wszystkich ludzi, niezależnie od stanu i pozycji. To świetna lektura do tematów o przemijaniu, marności i uniwersalności ludzkiego losu.

„Pieśń o Rolandzie” (fragmenty)

„Pieśń o Rolandzie” to wzorcowy epos rycerski średniowiecza. Ukazuje ideał rycerza odważnego, wiernego, pobożnego i gotowego poświęcić życie za władcę i wiarę. To jedna z najważniejszych lektur przy tematach o etosie rycerskim i bohaterze heroicznym.

Renesans, barok i oświecenie

William Szekspir, „Makbet”

„Makbet” to dramat o ambicji, władzy, winie i moralnym upadku człowieka. Pokazuje, jak pragnienie sukcesu może doprowadzić do zbrodni i całkowitego zniszczenia bohatera. To bardzo ważna lektura przy analizie mechanizmów władzy i psychologii postaci.

Molier, „Skąpiec”

„Skąpiec” to klasyczna komedia, która w satyryczny sposób pokazuje chciwość i jej konsekwencje. Molier ośmiesza bohatera podporządkowującego wszystko pieniądzom, nawet rodzinę i relacje z innymi. Lektura dobrze sprawdza się przy tematach o wadach ludzkich i funkcji komizmu.

Ignacy Krasicki, wybrana satyra

Ignacy Krasicki to jeden z najważniejszych twórców polskiego oświecenia. Jego satyry pokazują wady społeczne, obyczajowe i moralne, łącząc lekkość formy z ostrą obserwacją. To ważna lektura przy omawianiu funkcji ironii, krytyki społecznej i dydaktyzmu.

Romantyzm

Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność”; „Dziady cz. III”

Wybrane ballady Mickiewicza, zwłaszcza „Romantyczność”, pokazują najważniejsze cechy romantyzmu: ludowość, tajemniczość, obecność świata pozarozumowego i przewagę czucia nad rozumem. „Dziady cz. III” to z kolei jedno z najważniejszych dzieł patriotycznych polskiej literatury, ukazujące cierpienie narodu, bunt jednostki i mesjanistyczną wizję historii. To lektura kluczowa na maturze.

Pozytywizm i realizm

Bolesław Prus, „Lalka”

„Lalka” to jedna z najważniejszych polskich powieści realistycznych. Ukazuje społeczeństwo XIX wieku, konflikty klasowe, marzenia o awansie, rozczarowanie miłością i zderzenie ideałów z rzeczywistością. To lektura bardzo często wykorzystywana w wypracowaniach, bo daje ogromną liczbę motywów i kontekstów.

Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty)

„Potop” to powieść historyczna przedstawiająca wydarzenia związane z najazdem szwedzkim na Polskę. Oprócz wielkiej historii pokazuje też przemianę Andrzeja Kmicica, który dojrzewa do odpowiedzialności, patriotyzmu i poświęcenia. To ważna lektura przy tematach o bohaterze, ojczyźnie i odkupieniu win.

Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”

Ta powieść psychologiczna analizuje motywy zbrodni, poczucie winy i proces moralnego rozpadu bohatera. Dostojewski pokazuje, że człowiek nie może bezkarnie przekroczyć granic etycznych. To jedna z najważniejszych lektur światowych na maturze.

Młoda Polska i XX wiek

Stanisław Wyspiański, „Wesele”

„Wesele” to dramat symboliczny, który pokazuje polskie społeczeństwo w stanie politycznego i duchowego uśpienia. Utwór łączy realizm z symboliką i stawia pytania o narodową wspólnotę, pamięć historyczną i zdolność do działania. Bardzo często pojawia się przy tematach o społeczeństwie i symbolach.

Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (fragmenty)

„Chłopi” ukazują życie społeczności wiejskiej podporządkowane rytmowi natury, pracy i tradycji. Fragmenty tej powieści pozwalają zrozumieć znaczenie obyczaju, wspólnoty i przyrody w życiu człowieka. To ważna lektura przy analizie realizmu i obrazu zbiorowości.

Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”

„Przedwiośnie” to powieść o marzeniach, rozczarowaniach i sporach o kształt odrodzonej Polski. Pokazuje młodego bohatera, który próbuje zrozumieć rzeczywistość po odzyskaniu niepodległości. To lektura istotna przy tematach o ojczyźnie, ideach i dojrzewaniu politycznym.

Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” (fragmenty)

„Ferdydurke” to powieść nowoczesna, ironiczna i przewrotna. Gombrowicz pokazuje, jak społeczeństwo narzuca człowiekowi formy, role i sposoby zachowania. To jedna z najważniejszych lektur przy tematach o tożsamości, niedojrzałości i społecznych maskach.

Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”

To jedno z najważniejszych opowiadań obozowych w polskiej literaturze. Pokazuje rzeczywistość obozu koncentracyjnego bez patosu, za to z brutalną szczerością. To tekst bardzo ważny przy tematach o granicach człowieczeństwa i doświadczeniu wojny.

Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty)

„Inny świat” to świadectwo pobytu autora w sowieckim łagrze. Utwór pokazuje, jak totalitaryzm niszczy człowieka, jego moralność i relacje z innymi. To jedna z najważniejszych lektur przy analizie systemów przemocy i literatury dokumentu.

Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”

To poruszająca rozmowa z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim. Utwór stawia pytania o pamięć, heroizm, śmierć i odpowiedzialność za drugiego człowieka. Lektura bardzo często wraca przy tematach o wojnie i moralnym wyborze.

Albert Camus, „Dżuma”

„Dżuma” to powieść o walce ze złem, cierpieniem i absurdem istnienia. Epidemia jest tu jednocześnie wydarzeniem dosłownym i metaforą zagrożenia, z którym człowiek musi się mierzyć. To jedna z najważniejszych lektur przy tematach o solidarności i odpowiedzialności.

George Orwell, „Rok 1984”

„Rok 1984” pokazuje świat totalitarnej kontroli, manipulacji językiem i niszczenia indywidualności. To mocna przestroga przed systemem, który podporządkowuje sobie każdą sferę życia człowieka. Bardzo ważna lektura przy tematach o wolności i władzy.

Sławomir Mrożek, „Tango”

„Tango” to dramat o chaosie wartości, buncie pokoleń i kryzysie porządku. Mrożek pokazuje świat, w którym zanikają tradycyjne normy, a miejsce rozumu zajmuje siła i przypadek. To utwór świetny do tematów o konflikcie pokoleń i rozpadzie kultury.

Literatura współczesna

Marek Nowakowski, „Górą «Edek»” z tomu „Prawo prerii”

To utwór pokazujący współczesną rzeczywistość społeczną i językową. Ważny jest tu obraz codzienności, relacji międzyludzkich i mechanizmów życia w Polsce drugiej połowy XX wieku. To lektura krótka, ale bardzo przydatna jako współczesny kontekst.

Andrzej Stasiuk, „Miejsce” z tomu „Opowieści galicyjskie”

„Miejsce” wprowadza czytelnika w świat prowincji, pamięci i melancholii. To opowiadanie budujące nastrój i skupione na przestrzeni, przemijaniu oraz ludzkim doświadczeniu osadzenia w konkretnym świecie. Bardzo dobrze działa jako kontekst do tematów o pamięci i tożsamości.

Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie” z tomu „Gra na wielu bębenkach”

To opowiadanie pokazujące zderzenie obcej perspektywy z polską rzeczywistością. Tokarczuk buduje obraz spotkania kultur, nieporozumień i innego spojrzenia na znaną przestrzeń. To lektura przydatna przy analizie punktu widzenia i doświadczenia obcości.

Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty)

Kapuściński łączy tu refleksję reporterską z namysłem nad historią i poznawaniem świata. To tekst o podróży, kulturze i interpretowaniu rzeczywistości. Bardzo dobrze sprawdza się jako kontekst przy tematach o historii, poznaniu i doświadczeniu inności.

Ponadto z zakresu szkoły podstawowej

To osobna kategoria, której nie wolno mylić z główną listą lektur licealnych. CKE wyraźnie wydziela teksty, które są ponadto z zakresu szkoły podstawowej. W tej grupie znajdują się:

• Ignacy Krasicki, bajki,
• Adam Mickiewicz, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII),
• Aleksander Fredro, Zemsta,
• Juliusz Słowacki, Balladyna.

To ważne z dwóch powodów. Po pierwsze, w teście może być sprawdzana znajomość treści i problematyki tych utworów. Po drugie, jeżeli zadanie dotyczyło lektury obowiązkowej z zakresu szkoły podstawowej, w arkuszu egzaminacyjnym zostanie zamieszczony fragment tej lektury. Czyli nie trzeba ich traktować dokładnie tak samo jak wszystkich lektur licealnych, ale zdecydowanie nie można ich pominąć.

Co dochodzi na poziomie rozszerzonym?

Na poziomie rozszerzonym dochodzą kolejne teksty. CKE wskazuje tu między innymi:

• Homer, Odyseja (fragmenty),
• Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty),
• Jan Kochanowski, Treny jako cykl poetycki,
• William Szekspir, Hamlet,
• Juliusz Słowacki, Kordian,
• realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska,
• przykładowo: Honoré de Balzac, Ojciec Goriot, Charles Dickens, Mikołaj Gogol lub Gustaw Flaubert,
• Franz Kafka, Proces (fragmenty),
• Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata,
• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy,
• Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe,
• Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa,
• Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku,
• Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie,
• wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego albo Zbigniewa Herberta.

Jeżeli ktoś planuje zdawać polski na rozszerzeniu, musi wiedzieć, że ten zakres jest po prostu szerszy i wymaga większej swobody interpretacyjnej. Na poziomie rozszerzonym zdający może odwołać się do lektury obowiązkowej zarówno z zakresu podstawowego, jak i z zakresu rozszerzonego.

Co jeszcze wolno przywołać w latach 2025–2028?

W latach 2025–2028 zdający mogą w wypracowaniu odwoływać się także do wszystkich tekstów będących lekturami obowiązkowymi w podstawie programowej z 2018 roku. To nie znaczy, że cała stara lista staje się znowu „główną listą” na 2026. To znaczy tylko tyle, że w okresie przejściowym wolno w wypracowaniu sięgać również do starszych lektur obowiązkowych.

W praktyce warto więc nadal kojarzyć takie teksty jak:

• Pieśń nad Pieśniami,
• Legenda o św. Aleksym,
• Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu,
• Gall Anonim, Kronika polska,
• Piotr Skarga, Kazania sejmowe,
• Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki,
• William Szekspir, Romeo i Julia,
• Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod,
• Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu,
• Eliza Orzeszkowa, Gloria victis,
• Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…,
• Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli,
• Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty),
• Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie),
• Jacek Dukaj, Katedra z tomu W kraju niewiernych,
• Antoni Libera, Madame.

To bardzo ważne rozróżnienie:

• aktualna lista podstawowa to jedno,
• starsze teksty nadal dopuszczone do odwołań to drugie.

Jak się uczyć listy lektur obowiązkowych?

Najgorszy możliwy sposób to uczenie się samej listy nazwisk i tytułów. Znacznie lepiej działa przygotowanie warstwowe:

• najpierw podziel lektury obowiązkowe na epoki,
• potem dopisz do każdego tekstu 3–5 najważniejszych motywów,
• następnie połącz utwory w zestawy, które można zestawiać w wypracowaniu,
• na końcu ćwicz krótkie argumenty: lektura obowiązkowa + inny utwór literacki + kontekst.

To ważne, bo egzamin nie sprawdza wyłącznie pamięci do tytułów. Sprawdza przede wszystkim znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych oraz umiejętność ich interpretowania. CKE podkreśla też, że błędna interpretacja wynikająca z nieznajomości głównych wątków utworu może zostać potraktowana jako błąd kardynalny.

Najczęstsze błędy maturzystów

Najczęstsze pomyłki są zawsze podobne:

• uczniowie mylą lektury obowiązkowe z wszystkimi omawianymi na lekcjach tekstami,
• nie odróżniają tego, co należy do zakresu podstawowego, od tego, co wchodzi dopiero na poziomie rozszerzonym,
• mieszają aktualną listę z podstawy 2024 z dodatkowymi tekstami dopuszczonymi przejściowo z podstawy 2018,
• uczą się streszczeń, zamiast poznawać sens i problematykę utworu.

Dlatego najlepsza strategia to nie pytanie „ile jest lektur?”, tylko:
„które są główne, które są dodatkowe, które są ze szkoły podstawowej, a które dochodzą na rozszerzeniu?”.

Lektury obowiązkowe matura 2026

Przygotowanie do matury 2026 z języka polskiego wymaga solidnej znajomości lektur obowiązkowych, ale równie ważne jest zrozumienie zasad. Na poziomie podstawowym obowiązuje konkretna lista lektur z podstawy 2024. Dodatkowo trzeba pamiętać o utworach z zakresu szkoły podstawowej. Na poziomie rozszerzonym dochodzą kolejne teksty, w tym m.in. Kordian, Hamlet, Boska Komedia czy realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska. A w latach 2025–2028 nadal można w wypracowaniu odwoływać się także do starszych lektur obowiązkowych z podstawy 2018.

To właśnie dlatego dobra nauka do egzaminu z języka polskiego powinna obejmować nie tylko listę tytułów, ale też umiejętność ich porządkowania, zestawiania i interpretacji. To daje największą przewagę na egzaminie.

CZYTAJ TAKŻE: Czy warto korzystać z korepetycji przed maturą z polskiego?